ارتش ژاپن پس از یک آزمایش فشرده، پهپاد رهگیر Terra B1 شرکت Terra Drone را برای تولید انبوه انتخاب کرده است. این پهپاد با استفاده از چاپ سهبعدی ساخته میشود و برای مقابله با پهپادهای تهاجمی طراحی شده است.
جنگ اوکراین و درگیریهای اخیر در خاورمیانه یک واقعیت مهم را برای ارتشهای جهان آشکار کردهاند؛ برای مقابله با پهپادهای ارزانقیمت نمیتوان همیشه از موشکهای گرانقیمت استفاده کرد.
اگر یک پهپاد تهاجمی چند هزار دلار قیمت داشته باشد، شلیک یک موشک رهگیر بسیار گرانتر برای نابودی آن از نظر اقتصادی قابل دوام نیست؛ بهخصوص زمانی که مهاجم بتواند تعداد زیادی پهپاد را همزمان به سمت یک هدف ارسال کند.
ژاپن اکنون میخواهد بخشی از این مشکل را با استفاده از پهپادهای رهگیر ارزانتر و قابل تولید سریع حل کند.
Terra B1 چیست؟
Terra B1 یک پهپاد رهگیر پرسرعت است که برای مقابله با پهپادهای تهاجمی دوربرد و مهمات سرگردان طراحی شده است.
مهمات سرگردان (Loitering Munition) نوعی سلاح پرنده است که میتواند مدتی در منطقه هدف پرواز کند و پس از شناسایی هدف، به سمت آن حرکت کرده و برخورد کند. پهپادهای خانواده شاهد نیز در بسیاری از درگیریهای اخیر بهعنوان نمونهای مهم از تهدید پهپادهای یکطرفه مطرح شدهاند.
Terra B1 از خانوادهای میآید که توسعهی آن با تجربهی عملیاتی اوکراین ارتباط دارد. مدل قبلی، یعنی Terra A1، در همکاری با شرکتهای اوکراینی توسعه یافت و طبق اعلام Terra Drone، در محیط عملیاتی اوکراین برای مقابله با پهپادهای شاهد مورد استفاده قرار گرفت. Terra B1 نسخهای است که برای نیازهای ژاپن توسعه داده شده و قرار است تولید آن در داخل این کشور انجام شود.
چرا ژاپن به سراغ پهپاد رهگیر رفته است؟
سیستمهای دفاع هوایی سنتی برای مقابله با تهدیدهای هوایی گرانقیمت طراحی شدهاند. استفاده از یک موشک رهگیر پیشرفته برای نابودی یک پهپاد ارزانقیمت میتواند از نظر اقتصادی نامتوازن باشد.
این مشکل زمانی جدیتر میشود که مهاجم بتواند تعداد زیادی پهپاد را با هزینه نسبتاً پایین به کار بگیرد. در چنین شرایطی، دفاع مؤثر باید علاوه بر احتمال موفقیت در رهگیری، هزینه هر رهگیری و توانایی تولید جایگزین را نیز در نظر بگیرد.
Terra Drone نیز دقیقاً روی همین مسئله تأکید کرده است. این شرکت میگوید تجربه جنگ اوکراین نشان داده است که استفاده از پهپادهای رهگیر کمهزینه میتواند گزینهای اقتصادیتر برای مقابله با تهدیدهای مشابه شاهد باشد.
چاپ سهبعدی چه نقشی دارد؟
یکی از مهمترین ویژگیهای این پروژه، استفاده از چاپ سهبعدی یا ساخت افزایشی (Additive Manufacturing) در تولید پهپاد است.
این فناوری اجازه میدهد قطعات بهصورت لایهبهلایه و مستقیماً از مدل دیجیتال تولید شوند. در صنایع هوافضا و رباتیک، یکی از مهمترین مزایای چنین روشی، کاهش زمان لازم برای تغییر طراحی و ساخت نمونههای جدید است.
مدیرعامل Terra Drone گفته است که چاپ سهبعدی میتواند مراحل طراحی و نمونهسازی را سادهتر و کوتاهتر کند و به Terra B1 اجازه دهد سریعتر وارد تولید انبوه شود.
فناوری پهپادها با سرعت زیادی تغییر میکند. اگر یک سامانه دفاعی برای تولید به چند سال زمان نیاز داشته باشد، ممکن است تهدیدی که قرار است با آن مقابله کند تا زمان ورود محصول به خدمت تغییر کرده باشد.
بر اساس اطلاعات Terra Drone، آزمایشها در اواخر ژوئیه و اوایل اوت انجام شدند و قرارداد تولید انبوه در اواخر اوت به مرحله اجرا رسید. تحویل نخستین نمونهها نیز برای حدود سپتامبر ۲۰۲۶ برنامهریزی شده است.
ژاپن دقیقاً چه چیزی را آزمایش کرد؟
سازمان پدافند هوایی ژاپن، مجموعهای از معیارها را برای ارزیابی نمونهها تعیین کرده بود؛ از جمله عملکرد پروازی، برد مؤثر، مدت پرواز، سرعت، روش هدایت، امکان کنترل همزمان چند پهپاد، شیوه پرتاب و بازیابی، قابلیت اتصال به سایر سامانهها، ایمنی و سابقه عملیاتی.
همچنین قابلیت استفاده از این سامانه در شرایط مرتبط با نیروی دریایی ژاپن مورد توجه قرار گرفته است.
برای اینکه چنین سامانهای وارد خدمت شود، باید بتواند درون یک شبکه دفاعی بزرگتر فعالیت کند. کشف تهدید، انتقال اطلاعات، تصمیم برای رهگیری، کنترل پهپاد و هماهنگی با سایر سامانهها باید در کنار یکدیگر کار کنند.
چرا تجربه اوکراین برای ژاپن مهم است؟
بخش مهمی از داستان Terra B1 به اوکراین برمیگردد. Terra Drone در سال ۲۰۲۶ وارد همکاری عمیقتری با شرکتهای اوکراینی حوزه پهپاد شد و تجربه توسعه و استفاده عملیاتی از رهگیرهای بدون سرنشین را به پروژه ژاپنی منتقل کرد.
شرکت اعلام کرده است که نمونههای مرتبط با Terra A1 در شرایط عملیاتی توانستهاند پهپادهای شاهد را رهگیری کنند.
تولید داخلی؛ بخش مهمتر از چاپ سهبعدی
ژاپن تأکید ویژهای روی تولید داخلی Terra B1 دارد. در جنگی که پهپادها ممکن است روزانه در تعداد بسیار زیاد مصرف شوند، کشور باید بتواند آن را به تعداد زیاد تولید و قطعات مورد نیاز را نیز تأمین کند.
Terra Drone نیز اعلام کرده است که در کنار تولید انبوه، قصد دارد زنجیره تأمین داخلی شامل قطعات، باتریها، تجهیزات ارتباطی و سامانههای کنترل را تقویت کند.
تولید غیرمتمرکز؛ کارخانهای که میتواند به شبکهای از کارخانهها تبدیل شود
یکی از ایدههای جالب مرتبط با این پروژه، حرکت به سمت تولید غیرمتمرکز است. Defense News گزارش میدهد که Terra Drone قصد دارد تولید را در چند مکان توسعه دهد و در ادامه حتی از شبکههایی از مراکز چاپ یا اصطلاحاً «مزارع چاپ» استفاده کند. هدف از چنین رویکردی، افزایش انعطافپذیری زنجیرهی تولید و کاهش آسیبپذیری ناشی از وابستگی به یک مرکز تولیدی واحد است.
این مدل در آینده میتواند برای پهپادها، رباتهای زمینی، قطعات یدکی و حتی تجهیزات رباتیک غیرنظامی نیز جذاب باشد.
ژاپن چرا اکنون چنین برنامهای را جدی گرفته است؟
در سالهای اخیر، فعالیت پهپادهای نظامی چین در اطراف ژاپن افزایش یافته و وزارت دفاع ژاپن نیز حضور برخی پهپادهای شناسایی و تهاجمی چینی را در نزدیکی این کشور ثبت کرده است.
از سوی دیگر، توسعه پهپادهای انتحاری در روسیه و کره شمالی و تجربه استفاده گسترده از پهپادهای شاهد در خاورمیانه و اوکراین، مفهوم دفاع هوایی را تغییر داده است.
ژاپن در چنین شرایطی میخواهد قبل از آنکه تهدید به یک بحران عملیاتی تبدیل شود، ظرفیت تولید داخلی خود را افزایش دهد.